Sağlıklı ilişkiler bireyin benlik saygısını etkileyen birçok olumlu deneyimi içinde barındıran çok özel ve aynı zamanda gelişmeyi sağlayan ilişkilerdir. Yaşama katkı sağlayan olumlu sağlıklı ilişkiler geliştirmek zaman, enerji ve çaba gerektirir. Sağlıklı bir ilişkinin varlığında çiftler ilişkilerinde sorunlarla karşılaşsalar bile, ilişkileri zarar görmeden gelişmeye devam edebilir. Psikoloji alanında yürütülmüş pek çok çalışma sağlıklı ilişkilerin fiziksel ve zihinsel sağlığımız için oldukça önemli olduğunu dile getirmektedir. Araştırmalar sağlıklı bir ilişkiye sahip olmanın daha fazla sağlıklı davranışla ve daha keyif alınan uzun ömürle ilişkili olduğunu göstermektedir. En nihayetinde hiçbir ilişki mükemmel değildir. Bireyler ilişkilerinde sağlıklı ve sağlıklı olmayan özellikler görebilirler. Bireyler ilişkilerini gözden geçirirken kendilerine şu soruları sorabilirler:
- Partnerimle aramızda karşılıklı bir güven var mı?
- Partnerimle aramızda karşılıklı bir saygı var mı?
- Birbirimizin ilgi alanlarına önem gösteriyor muyuz?
- Birbirimize karşı açık ve şeffaf davranabiliyor muyuz?
- İlişkide yakınlığı ve sevgiyi hissedebiliyor muyum?
Her ilişkide bireylerin ilişkiyi sürdürebilmek adına çeşitli ihtiyaçları söz konusu olabilir. İlişkideki bu ihtiyaçlar duygusal ihtiyaçlar olarak ifade edilebilir. Duygusal ihtiyacı, ihtiyaç karşılandığında sizde mutluluk ve memnuniyet hissi bırakan, ihtiyaç karşılanmadığında ise mutsuzluk ve hayal kırıklığı hissi bırakan ihtiyaçlar olarak tanımlayabiliriz. İlişkide duygusal ihtiyaçlar karşılandığında bireyler kendilerini ifade etme konusunda daha rahat hissetmektedir. Duygusal ihtiyaçların karşılanmasıyla birlikte, çiftlerin daha fazla zaman geçirmesine ve bireylerin yaşamlarındaki detayları partneriyle daha fazla paylaşmasına olanak sağlanmaktadır. Ayrıca bu durum partnerler arasında daha fazla yakınlık oluşturmaktadır. Öte yandan sağlıklı bir ilişkide çeşitli özellikler bulunmaktadır. Sağlıklı bir ilişkide olması gereken 5 özellik güven, yakınlık, aşk ve şefkat, iletişim ve sağlıklı sınırlardır.
Güven
Güven, sağlıklı bir ilişkide anahtar bir faktördür. Güven ilişkinin çeşitli aşamalarında (flört etmek, nişanlılık, evlilik vb.) gelişmektedir ve içerisinde yakınlık, bağlanma, benlik saygısı gibi kavramları da bulundurmaktadır. İlişkideki güven çocukluk ve ergenlik dönemindeki yaşantılardan, bireylerin bağlanma stillerinden ve pek çok kişisel faktörden etkilenmektedir. İlişkideki güçlü güven duygusu, işlevsel ve tatmin edici ilişkilerin sürmesinde ve gelişmesine oldukça önem arz etmektedir. İlişkideki güven eksikliği, ilişkiden alınan tatmin düzeyinin düşmesine, düşük ilişki kalitesine ve ilişki içerisinde ortaya çıkabilecek olumsuz tepkilere neden olmaktadır. Güvenin bu önem derecesi göz önüne alındığında, sağlıklı bir ilişkide partnerler birbirlerine olan sadakatlerinden şüphe duymamalılar ve bu güveni geliştirmek adına zaman, enerji ve çaba harcamalılar.
Yakınlık
Yakınlık, kişilerarası ilişkide hissedilen bağlantı ve samimiyettir. Sağlıklı bir ilişkide yakınlığı güçlü hisseden partnerler, daha fazla paylaşımda bulunma, kendileri ve diğerleri hakkında daha fazla olumlu hislere sahip olma ve ilişki hakkında daha tatmin düzeyi sergilemektedir. Yakınlık fiziksel sağlık ve psikolojik iyi oluşla güçlü ilişkilere sahiptir. Araştırmalar sağlıklı bir ilişkide güçlü yakınlığa sahip çiftlerin daha stres sergilediklerini, daha düşük depresif belirtilere sahip oldukları, daha yalnız hissettiklerini ortaya koymaktadır. Sağlıklı bir ilişkide yakınlık çeşitli alanlarda kendini göstermektedir. Bu alanlar arasında fiziksel yakınlık, duygusal yakınlık, entelektüel yakınlık ve sosyal yakınlık gösterilebilir. Fiziksel yakınlık insanlar arasında en sık bilinen yakınlıktır, hatta bazı kişiler fiziksel yakınlık dışında başka bir yakınlık bilmediklerini ifade edebilirler. Fiziksel yakınlık içinde cinsel yakınlığı da barındıran sağlıklı bir ilişkinin bütüncül bir parçasıdır. Özellikle fiziksel yakınlık içinde bulunana el ele tutuşma, sarılma, öpüşme gibi aşkı ve şefkati ortaya çıkaran davranışlar yüksek düzeyde ilişki tatminiyle ilişkilidir. Duygusal yakınlık ilişkide paylaşmış olduğunuz en derin ve en kişisel duygularınızla karakterizedir. Bu yakınlığın ortaya çıkması veya bu yakınlığı deneyimleyen bireyler, ilişkide daha fazla anlaşıldıklarını ve daha fazla önemsendiklerini düşünürler. Entelektüel yakınlık fikirlerin, görüşlerin ve soruların paylaşıldığı bir yakınlıktır. Her birey ilişki içerisinde partneriyle aynı görüşlere sahip olmayabilir. Fakat entelektüel yakınlık sayesinde birbirleriyle bu fikirlerini paylaşabilirler. Sosyal yakınlık partnerlerin birbirlerinin ilgi alanlarına olan ilgisi ve birlikte vakit geçirebilmeleriyle ilgilidir. Birlikte yapılan aktiviteler ve bu aktivitelerden alınan keyif sosyal yakınlığın içinde yer almaktadır.
Aşk ve Şefkat
Temel insan ihtiyaçlarından olan aşk ve şefkat birine karşı sıcaklık ve sevgi hissetmektir. Bir ilişki sıklıkla tutkulu bir aşk ve güçlü duygular ile başlamaktadır. Her insan sevgi almaya ihtiyaç duyar ve sevgi verme kapasitesine sahiptir. Sağlıklı ilişkide partnerler birbirlerine aşk ve şefkati gösterme konusunda sorun yaşamamaktadır. Aşk ve şefkati gösterme, sağlık bir ilişkiyi düzenleyen, sürdüren en önemli faktörlerden birisidir. Aşk ve şefkati gösterme konusunda sorunlar yaşayan çiftler, ilişkilerinde daha düşük tatmin seviyesi ve yakınlık bildirmektedir. Araştırmacılar ilişkide aşkı ve şefkati göstermenin ilişkiyi güçlendirmenin en önemli yanlarından birisi olduğunu belirtmektedir. Yine araştırmacılar düşük benlik saygısına sahip partnerlerin kendileri hakkında şüphe duymalarından ötürü sevgi alma ve sevgi verme konusunda sorun yaşadıklarını ve aşk ve şefkat gösteriminin düşük benlik saygısına sahip bireyler tarafından bir risk olarak algılandığını ifade etmektedirler. Çünkü sevgilerini gösterdiklerinde istedikleri karşılığı alamama düşüncesi ve sonucunda kendilerini utandıracaklarına yönelik inançları aşk ve şefkati gösterme konusunda ortaya çıkan fırsatları kaçırmalarına neden olmaktadır.
İletişim
Sağlıklı bir ilişkinin diğer bir can alıcı noktası iletişimdir. Her sağlıklı ilişki için iletişim ön plandadır. İletişim çiftlerin sahip olduğu ilişki beslemektedir ve ilişkideki yakınlığı arttırmaktadır. İletişimde yaşanan problemler hayal kırıklığı, öfke gibi olumsuz duyguların daha sık deneyimlenmesine ve ilişkinin sonlanmasına yol açabilmektedir. Her ilişkide çeşitli sorunlar yaşanabilmektedir ve iyi bir iletişim sayesinde bu sorunların çözüme kavuşturulması ve daha derin ve anlamlı bağlar kurulmasına olanak vermektedir. Sağlıklı bir ilişkide yer alan etkili bir iletişim, çiftler arasında güven bağının geliştirilmesine, anlaşmazlıkların daha kolay çözümüne katkı sağlamaktadır. Araştırmacılar tarafından belirtildiği üzere, etkili iletişim aynı zamanda ilişkinin uzun ve güvenli sürmesini etkilemektedir. Sağlıklı bir ilişkide etkili bir iletişime sahip olmak için partnerin sevgi dilini öğrenme, çiftlerin birbirlerinin iletişim stillerini öğrenme, karşı tarafı dinlemeye açık olma gibi unsurlar ön plana çıkmaktadır. Etkili iletişim sayesinde partnerinizin zihnini okumak yerine, onun ne hissettiğini ve düşündüğünü öğrenebilirsiniz. Aynı zamanda etkili iletişim sahip olduğunuz duyguları ifade etme konusunda daha rahat hissetmenize sebebiyet verir.
Sağlıklı Sınırlar
Sağlıklı sınırlar kişinin ilişki içerisinde kendi psikolojik iyi oluşunu korumak için partneriyle belirlediği sınırlardır. Bu sınırlar kişinin beklentilerinden, nelerden keyif aldığına kadar çeşitli alanlarda kendisini gösterebilir. Bu sağlıklı sınırların olmaması bireyi ilişki içerisinde keyif almayan ve ilişkiden tatmin olmayan bir pozisyona itebilir. İlişki içerisindeki sağlıklı sınırlar kişinin kendisini güvende ve değerli hissetmesine yardımcı olurken, sağlıklı olmayan sınırlar ilişki hakkında olumsuz anlamda soru işaretlerine neden olabilir. Sağlıklı sınırlar içinde partnerler birbirilerinin alanlarına saygı duymaktadır ve açık bir iletişim halindedirler. Çiftlerin birbirlerinden beklentileri oldukça belirgindir. Sağlıklı bir ilişki içinde sağlıklı sınırlar belirlemek için kişinin ihtiyaçlarını ve değerlerini belirlemesi gerekmektedir. Kişinin sağlıklı sınırlara sahip olması kendi ihtiyaç ve duygularını anladığını, açık ve belirgin bir iletişimde olduğu, şahsi alanlara saygı duyduğu, partnerine karşı anlayışlı bir şekilde davrandığı ve toksik davranışlara karşı durduğu anlamına gelmektedir. Öte yandan sınırlar sert kategoriler olarak algılanmamalıdır ve partnerle gerektiğinde konuşulabilmelidir.
