Yapay Zeka Psikolog Olabilir mi?

Yapay Zeka hızla ilerlemekte ve ruh sağlığı hizmetlerinde de zaman geçtikçe daha fazla kullanılmaktadır. Özellikle Covid 19 Pandemisiyle beraber depresyon, anksiyete ve stres oranının arttığı tespit edilmiştir. Pandemi sürecinde kısıtlamalar ve karantinalar ile birlikte psikoterapiye erişimin değerlendirilmesi gerekli bir hale gelmiştir. Psikolog sayısının kısıtlılığı ve maddi kaynakların yetersizliği gibi etkenlerle beraber Yapay Zekanın terapi süreçlerinde kullanımına dair çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Yapay Zekanın psikoloji alanında aşağıdaki gibi katkılar sağlaması mümkündür.

• Danışanlar için terapi dışında özellikle yapılandırılmış uygulamalarla bir destek alanı açması
• Psikologlar için eğitim alanında kaynaklar sağlaması
• Araştırma alanında geniş bir veri ağı, hızlı ve düşük bütçeli taramalar ve veri analizi sağlaması
• Tanı ve tarama alanında ölçeklerin incelenmesi ve değerlendirilmesi
• Psikologlar için bir asistan görevi görmesi

Bunların yanında psikoloji alanında Yapay Zekanın bazı kısıtlılıkları vardır. Bunları da aşağıdaki gibi ele alabiliriz.

• Veri gizliliği ve güvenliğinin sağlanması
• Empatik, güvenilir bir insan ilişkisi kurulması
• Sorumluluk ve şeffaflık ilkelerinin sağlanması ve korunması

Yapay Zekanın Terapi Süreçlerine Katkısı Olabilir Mi?

Yapay Zeka terapi süreçlerine psikolog ve danışan yönünden farklı katkılar sağlayabilir. Danışan açısından terapi süreci dışında özellikle yapılandırılmış uygulamalar ile desteklemesi mümkündür. Yapılan bazı çalışmalarda oluşturulan bazı yapay zeka uygulamalarının özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri uygulayarak depresyon ve anksiyete semptomlarını azaltmada etkili olduğu tespit edilmiştir.

Fakat mevcut haliyle Yapay Zeka uygulamalarının terapi sürecinde karşılayamadığı bazı bileşenler olduğu bilinmektedir. Terapist ve danışan arasında kurulan empatik ve insani ilişkiyi sağlayamamaktadır. Yapay Zeka kendisine öğretilen yöntemleri uygulayabilmektedir. Bu da danışanın biricikliğine ve bazen kültüre uygun uygulamalar konusunda kısıtlamalar olmasına sebep olmaktadır. Bunun yanında kullanılan yöntemlerin danışanda yaratabileceği etkiyle ilgili sorumluluk ve şeffaflık sağlayamamaktadır. Aynı zamanda etik ve gizlilik açısından bakıldığında veri gizliliği ve güvenliği konusunda kısıtlamalar vardır.

Terapi süreçlerine psikolog açısından olan etkilerine bakarsak ölçeklerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılması ile değerlendirilme ve tanı süreçlerine katkıda bulunabilir. Araştırma alanında veri inceleme ve analiz etme kısmında önemli bir katkı sağlayabilir. Eğitim alanında kaynaklara ulaşım, vaka simülasyonlarının oluşturulması gibi konularda destekleyici olabilir. Aynı zamanda psikologlar için bir asistan görevi görebilir. Yapay Zekanın psikologlara sağladığı faydaların yanında bu alanda da veri gizliliği ve güvenliği ile ilgili kısıtlamalar bulunmaktadır.

Yapay Zeka Psikolog Olabilir mi?

Yapay Zeka psikoterapi süreçlerine katkı sağlayabilir. Özellikle yapılandırılmış bazı uygulamalarla terapi sürecinde danışanı destekleyebilir. Fakat insan bir psikologla kurulan ilişkinin Yapay Zeka ile kurulmasının beklenmesi anlamlı değildir. Terapi sürecinde insan bir psikologla onarıcı deneyimlerin yaşandığı sınırların olduğu, güven ve empati sunan bir ilişki kurulması iyileşme sürecinin önemli bileşenlerinden biridir. Bunun yanında terapist danışan ilişkisi ve terapide uygulanan uygulamaların yarattığı etik bir sorumluluk vardır. Fakat Yapay Zeka mevcut haliyle bu sorumluluğu alamamaktadır. Bu da danışanın güvenliği için kritik bir öneme sahiptir. Bunun yanında veri gizliliği ve güvenliği de Yapay Zeka’nın mevcut haliyle sorgulanabilir bir noktadadır.

ChatGPT’yi Psikolog Olarak Kullanmak

ChatGPT terapi sürecinde yapılandırılmış uygulamalarla bir destek sağlayabilir. Fakat ChatGPT’nin yasal olarak tanı, tedavi ve krize müdahale süreçlerinde sorumlu bir psikolog olarak kullanılması mümkün değildir. Psikoterapi sürecinde insani bir ilişkinin kurulması, gizlilik ve güvenliğin sağlanması, etik sorumluluğun alınması ve bireye özel bir yaklaşımın uygulanması önemli bileşenlerdir. Bu sebepler psikolojik olarak desteğe ihtiyaç duyulan alanlarda alanında uzman bir profesyonelden destek almak önemlidir. ChatGPT, nefes egzersizi teknikleri, farkındalık uygulamaları, duygu günlüğü gibi destekleyici uygulamalar için kullanılabilir. Kişilerin merak duyduğu psikolojik kavramları öğrenmeleri ve anlamaları için bir psikoeğitim aracı olarak kullanılabilir.

Gerçek Psikolog ile Yapay Zeka Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

Terapinin önemli etkenlerinden biri terapist ve danışan arasındaki terapötik ilişkidir. Bu ilişkinin danışan için güvenli, sınırlı, onarıcı ve insani bir alan sağlaması iyileşme için bir alan tanır. Bu ilişki içerisinde terapist ve danışanın sinir sistemleri uyumlanır, koregülasyon sağlanır. İletişimde ayna nöronlarla kişinin yüz ifadesi, beden duruşu algılanıp yansıtılır. Bu şekilde terapist danışanın duygularıyla empati kurabilir ve insani bir temas gerçekleşir. Terapistin duruşu, ifadesi, iletişim kurma şekli danışanın biricikliğine uyum sağlar. Bu insani ilişki danışanın kendisini güvende hissetmesi için bir alan sağlar. Yapay Zeka ise bu insani teması sağlamak konusunda sınırlılıklara sahiptir.

Yapay Zekanın Etik ve Gizlilik Sorunları

Terapi sürecinde gizlilik önemli bir ilkedir. Danışanın bilgileri kişinin kendisine veya çevresine zarar verme durumu dışında gizli tutulur. Ancak kişinin kendisinin veya çevresinin güvenliğinin olmadığı durumlarda kişinin güvenliğini sağlamak amacıyla bu gizlilik ilkesi kısıtlı bir şekilde aşılabilir. Yapay zekanın ruh sağlığı alanındaki kullanımı gizlilik ilkesiyle ilgili sorular yaratmaktadır. Ruh sağlığı alanında edinilen danışan verileri yetkisiz erişime veya kullanıma karşı korunmalıdır. Psikolojik destek almak için Yapay Zekaya yönelen kişilerin bu verilerin erişimi, depolanması, kullanımı, ulaşılabilirliği gibi konularla ilgili net bilgilere sahip olması büyük öneme sahiptir.

Terapi sürecinde psikologlar etik ve objektif bir destek sunabilmek için birçok eğitim alırlar, kendi terapi süreçlerinden geçerler ve kendilerinden deneyimli başka psikologlardan süpervizyon alırlar. Bu kişiye uygun, fayda sağlayan ve zarar vermeyen bir ruh sağlığı desteği sunmak için önemlidir. Bunun yanında bu süreç terapistlerin danışanlarının biricikliğine uygun olarak olabildiğince objektif ve ön yargısız bir alan sunmalarını sağlamaya yöneliktir. Yapay Zeka sistemlerine baktığımızda Yapay Zekanın üzerine eğitildikleri verilerin ön yargılarını taşıyarak yanlı bir destek sunabilecekleri görülmüştür. Bu danışanlara ayrımcı ve haksız bir yaklaşım uygulamasına sebep olabilir.

Yapay Zekaya Psikolojik Destek Sırasında Güvenilir mi?

Terapi ilişkisinde koruyucu özelliklere sahip terapi çerçevesi, hesap verebilirlik, etik standartlar, şeffaflık, onam, veri gizliliği ve güvenliği gibi faktörler bulunmaktadır. Yapay Zekanın bu faktörleri yeterli derecede sağlama durumu bir tartışma konusudur.

Terapi sürecinde terapist ve danışan için güvenli alan sağlayan faktörlerden biri de sınırlara sahip bir çerçevenin varlığıdır. Terapist ve danışan arasındaki bu çerçeve danışanın nerede, ne kadar süreyle, nasıl bir ilişki dinamiğinde, nasıl kriterlere sahip bir destek alabileceğini belirler. Bu çerçeve terapide belirli, sınırları olan, iyileştirici ve koruyucu özelliklere sahip bir güvenli alan sağlar.

Bunun yanında terapi süreci sorumluluk ve şeffaflık ilkelerine bağlıdır. Terapist danışana fayda sağlamayan veya zarar veren ilişkisel süreçler ve uygulamalar için hesap verebilir bir konumdadır. Bu uygulamalarla ilgili karar verme süreçleri sorgulanabilir ve açıktır.

Yapay zekanın ise terapi çerçevesi sağlamak, veri gizliliği ve güvenliğini sağlamak, şeffaflık ve sorumluluk alanlarında sundukları sorgulanabilir bir noktadadır. Bu sebeple bu koruyucu özelliklerle ilgili geliştirilmesi önemlidir. Kişi ise ruhsal anlamda bir destek amacıyla Yapay Zekaya yöneldiğinde bu konularla ilgili bilgilendirilmesi önemlidir.

Yapay Zeka Psikoloji Alanında Nasıl Kullanılabilir?

Yapay Zekanın Psikoloji alanındaki kullanımına dair yapılan çalışmalarda Yapay Zekanın kapsamlı bir veri taraması sağlayarak terapistlere vaka formülasyonu yapmak konusunda destek olabildiği görülmüştür. Yani terapistlerin süpervizyon sürecini desteklemek için Yapay Zekadan faydalanabilecekleri görülmüştür.

Bazı çalışmalarda ise danışanlarda tarama yapılması için kısıtlı bir süre ve bütçe ile geniş bir veri ağı sunabildiği görülmüştür.  Bu sebeple danışanların deneyimlediği semptomların belirlenmesi gibi alanlarda destekleyici olduğu görülmüştür.

Bunların yanında bu verilerin Yapay Zekaya aktarılması etik ve gizlilik açılarından sorgulanabilirdir.

ChatGPT’ye Sorulacak Psikolojik Sorular

ChatGPT yasal, etik ve insani olarak psikolojik tanı ve tedavi alanı sağlamamaktadır. Özellikle psikolojik desteğe ihtiyaç duyulduğunda profesyonel bir psikolog desteğine yönelmek hayatidir. ChatGPT ile mevcut durumda bir ruhsal iyileşme sağlanması beklenemez fakat terapi sürecine bir destek aracı olarak kullanılabilir. Destek aracı olarak kullanımında psikoloji alanında birçok soru sorulabilir.

• Bilgi edinmek için psikoloji alanında merak edilen kavramlar sorulabilir. Örnek vermek gerekirse; bağlanma nedir?, bağlanma stillerini açıklar mısın?, Polivagal Teori nedir?, Şema Terapide eleştirel ebeveyn sesi ne anlama gelir? gibi sorular olabilir. Bu sorular kişinin merak duyduğu konuya göre değişebilir.
• Basit ve yapılandırılmış psikolojik tekniklerle ilgili bilgi alınabilir. Örneğin; nefes egzersizi örnekleri verir misin?, Nasıl duygu günlüğü tutabilirim? gibi sorular olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)