Şizotipal Kişilik Bozukluğu diğer tüm bozukluklar gibi toplum normlarından farklı özellikler geliştiren bir kişilik örgütlenmesidir. Toplum nezdinde kabul edilen normlardan daha farklı sosyal ve toplumsal davranışlar geliştirilir. Kuşku, şüphe, kaygı ve yoğun tuhaflık belirgin olarak diğer insanlar tarafından görülmektedir ve ayrışma yaşanmaktadır. Şizotipal Kişilik Bozukluğu diğerleri gibi çoğunlukla ergenlik ve genç yetişkinlik yaşamında başlamaktadır.
Çoğu zaman toplum tarafından da belirgin belirtiler ile toplum tarafından gözlemlenebilmektedir. Şizotipal kişilik bozukluğu kişinin yaşamında ve günlük hayatsal işlevlerinde ciddi bozulmalara sebep olabilmektedir.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu Nedir?
Kişinin sosyal, aile, iş ve kişilik yapısında yaşadığı değişimlerle kuşku, şüphe ve sosyal izolasyon içermektedir. Paranoid düşünceler, duygu yoksunluğu belirgin özellikler arasında yer almaktadır. Kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını ifade edişinde belirgin farklılıklar görünmektedir. Nedeni tam olarak bilinmese de genetik ve sosyal faktörler öne çıkmaktadır. Belirtiler genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde başlamaktadır.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Kişi sosyal ortamlarda yeni bağlar ve iletişim kurmakta zorlanır. İletişim normalden daha zor seyreder. İletişimde kaygı yaşanır. Kişinin fiziksel giyim özellikler, hal ve hareketleri, jest ve mimiklerinde belirgin tuhaflıklar görülür. Zihinden geçen düşüncelerin gerçeklikle bağlantısı dengesiz ilerlemektedir. Sosyal çevrede gelişen olayları kişisel algılama ve olduğundan farklı algılama yaygındır. Çevredeki dışsal etkenleri olduğundan farklı algılama belirgin görülmektedir. Bu belirtiler genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde başlayarak şiddetlenir.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu Nedenleri Nelerdir?
Şizotipal kişilik bozukluğunu tek bir nedene indirgemek mümkün değildir. Genetik, sosyal ve biyolojik faktörler farklı oranlarda bu kişilik bozukluğunda etkilidir. Genetik miras ve özellikle insan beynindeki farklı bağlantıların etkisi büyüktür.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu Kimlerde Görülür?
Şizotipal kişilik bozukluğunda toplumdaki herkesi risk altında görmek doğru değildir. Birçok faktörün uygun şart ve koşullardan birleşmesi halinde bir kişilik bozukluğu tanısı mümkündür. Ancak özellikle risk altındaki bireyler genetik yatkınlığa sahip, sosyal çevreden etkilenenler, sosyal ve toplumsal olarak izole olan bireyler risk altındadır. Kısacası erken dönem yaşantıları ve travmatik deneyimler özellikle yatkınlıkla bir araya geldiğinde özellikle önem taşıması gereken bir tablo haline gelmektedir.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu Risk Faktörleri Nelerdir?
Tıpkı kimlerde görüldüğü gibi risk faktörlerini de tek bir nedene bağlamak mümkün değildir. Kişinin sosyal çevresi özellikle dış faktörlerde önem arz etmektedir. Başlıca risk faktörleri ise:
- Sosyal izolasyona yatkın çevre
- Sorunlu ve istismarları aile yapısı
- Genetik yatkınlık
- Biyolojik yatkınlık
- İstismar ve benzeri travmatik yaşantılar
Şizotipal Kişilik Bozukluğunun Toplumsal Etkileri Nelerdir?
Stigma kavramı burada önem taşımaktadır, halk dili ile ise toplumsal damgalama. Bu kişilik bozukluğuna sahip bireylerin bir çoğu açığa çıkma durumunda dışlanma yaşamaktadır. Sosyal ve toplumsal ilişkilerde bozulma ve dışlanma sıklıkla görülmektedir. Oysa sosyal destek ve aile desteği bu tip kişilik bozukluklarında prognozun iyi seyretmesi için önem arz etmektedir.
Şizotipal Kişilik Bozukluğu ile Nasıl Başa Çıkılır?
Şizotipal kişilik bozukluğu kompleks bir yapılanmadır. Bu nedenle tek bir tedavi kanalı yerine etik ve nitelikli bir psikoterapi ve doğru farmakolojik yardım önerilmektedir. Prognozun şiddetine göre uygulanması gereken yol kişiden kişiye değişkenlik göstermektedir. Sosyal destek ve toplumsal destek bilinçlenme ile bu yolda oldukça destekleyici bir yerde yer almaktadır. Kişilerin stilma yerine topluma kazandırılması ve kontrollü tedavi hastalığın, bozukluğun seyrinde önemli ölçüde iyileşme yaratmaktadır. Profesyonel bir destek ve toplumsal uyumŞizotipal kişilik bozukluğunda en önemli iki anahtardır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Şizotipal kişilik bozukluğu belirtileri genellikle erken dönem yaşantıları olan ergenlik çağı ve beliren yetişkinlik döneminde kendini göstermeye başlamaktadır. Kimi belirtiler çocuklukta da uyum bozucu davranışlarla kendini gösterse de kesin tanı zor olmaktadır. Bu nedenle kesin tanı ve tedavi başlangıcı için genç yetişkinlik dönemi daha uygun olmaktadır.
Şizotipal kişilik bozukluğu kendiliğinden geçen bir bozukluk değildir. Doğru ve kompleks tedavi ile azaltılabilir ve hastalığın seyri düzeltilebilir. Kişi bu sayede topluma kazanarak uyumlu bir yaşam sürebilir. Kişinin tedaviye yüreklendirilmesi konusunda çevresine ve ailesine büyük bir sorumluluk düşmektedir.
Şizofreni ile aynı spektrum grubunda yer alan Şizotipal kişilik bozukluğu aynı bozukluk değildir Belirtiler birbirine benzeyebilir ancak minör değişiklikler bulunmaktadır. Ancak birbirini tetikleyen belirtilerle gelişebilir.
Şizotipal kişilik bozukluğu için başvurulması gereken ilk bölüm psikiyatri kliniği ve psikiyatrist hekimdir. Farmakolojik tedavi ile beraber hekim önerisi ile psikoterapi tedavisi desteklenmesi de önerilmektedir. Beraber ilerleyen kompleks tedavilerde verim artmaktadır.
Evet, şizotipal kişilik bozukluğu için ilaç tedavisi çoğu zaman uygulanmaktadır. Ancak burada hastalığın seyri ve prognozu için farklı ilaçlar hekim tarafından uygun görüldüğü takdirde verilmektedir. Psikoterapi ile beraber eşlik eden ilaçlı tedavilerde verim artmaktadır.
Şizotipal kişilik bozukluğu için psikoterapi desteği de alanında deneyimli ve etik çalışan bir uzman ile gereklidir. Araştırmaların çoğu farmakolojik tedavi ve psikoterapinin beraber ilerlemesi halinde daha verimli bir hastalık seyri ilerlediği görülmektedir.
Bu kişilerle olan iletişimde toplumdan dışlamama ve topluma kazandırma birincil önem taşımaktadır. Anlayış, sabır ve net iletişim önem taşımaktadır. Çoğu zaman toplum nezdinde garip veya tuhaf tabir edilen durumlardan kaçınılmalı ve topluma kazanım amaçlanmalıdır. Profesyonel uzman ve hekim teşviği çevre tarafından desteklendirmeli ve yüreklendirilmelidir.
Genetik faktörler, çevre, biyolojik yatkınlık ve erken dönem yaşantıları kimi zaman bireyin kontrolü dışında gelişebilir. Bu nedenle şizotipal kişilik bozukluğu her zaman engellenebilen bir durum değildir. Ancak travmatik yaşantıların önlenmesi ve sağlıklı çevre gelişimi ile risk faktörlerini azaltmak mümkündür.
Tedavi edilmeyen şizotipal kişilik bozukluğu zamanla kişinin sosyal ve toplumsal yaşamından aile yaşamına kadar ciddi bozulmalara yol açabilmektedir. Sosyal izolasyon, dışlanma ve stilma oldukça fazlalaşır. Kişi yalnızlaşabilir ve bu da depresyon gibi hastalıklar için zemin oluşturma niteliği taşımaktadır. Toplumsal ve sosyal destek, terapi ve tedaviye yüreklendirme bu konuda oldukça önem taşımaktadır.
