Psikoterapi sürecinde belirli bir teorinin kavramları ve ilgili müdahaleleri, güven, içgörü ve davranış değişikliğini destekleyen bir ilişki bağlamında uygulanarak kullanılır. Psikoterapi sürecinin temelini ilişki oluşturur. Aynı zamanda, terapistin yetkin olması gereken bir dizi ilişkisel, kişisel ve mesleki yaklaşımı kapsar. Bu yaklaşımlar, destekleyici bir ilişkinin kurulması için temel teşkil eden ve danışan açısından değişimin ön koşulları olan temel koşulların oluşturulmasını içerir.
Psikoterapi ilişkisi öncelikle terapist tarafından çerçevelendirilen sonrasında danışanın ihtiyaçlarına bağlı olarak yeniden yapılandırılmaya açık bir ilişkidir. Terapi ilişkisinde ilgili tüm kişilerin güven, ilgi, alaka ve bağlılığın varlığını algılaması ve buna göre hareket etmesi önceliklidir. Danışanın ihtiyaçları önceliklendirilir. Aynı zamanda psikoterapi ilişkisinin katılan kişiler için kişisel büyüme, kendi kendilerini keşfetmeleri için gerekli olan güvenlik ihtiyacı ve dahil olan kişilerin potansiyelini destekleyen bir ilişki alanı sağlaması beklenir.
Psikoterapi süresi danışanın başvurduğu problemin türü ve şiddeti, terapi sürecindeki ihtiyaçları, psikoterapi türü, terapistin yaklaşımı ve terapi hedefleri gibi birçok faktöre göre değişkenlik göstermektedir.
Psikoterapiye Neden Gidilir?
Kişiler yaşadıkları psikolojik zorlanmalarla için destek almak için psikoterapiye gidebilir. Bunun yanında duygu, düşünce, beden duyumu ve davranışlarını anlamlandırmak, kendini tanımak, yaşamındaki zorluklarla sağlıklı şekilde başa çıkabilmek için terapiye gidebilir. Aşağıda psikoterapiye yönelmeyi sağlayabilecek bazı sebepler ele alınmıştır. Bunların yanında kişiler farkındalık kazanmak ve kişisel gelişimlerini desteklemek gibi motivasyonlarla da terapiye yönelebilir.
Duygusal Zorlanmalar: İçinde kalmakta ve baş etmekte zorlanılan anksiyete, öfke, suçluluk gibi duygular
Kayıplar: Duygusal olarak zorlayıcı olan yas, boşanma, ayrılık, düşük, organ kaybı
Travmatik Yaşantılar: Kişinin yaşamını etkileyen geçmiş veya güncel hayata ait ihmal, istismar, kaza, doğal afetler gibi travmatik yaşantılar
İlişki Sorunları: Bağlanma problemleri, iletişim sorunları, güven problemleri, baş etmekte zorlanılan çatışmalar
Kendilik Arayışları: Kişinin kendini tanımak, anlamak, fakında olmak için alana ihtiyaç duyması
Davranışsal Sorunlar: Sosyal zorlanmalar, kendine zarar verme davranışları, bağımlılıklar, öfke patlamaları, yeme bozuklukları
Günlük Yaşam Değişimleri: Ebeveynlik, evlilik, taşınma, iş değişikliği gibi geçiş dönemleri ve yaşam olayları, tükenmişlik, uyumsuzluk, kaygı hisleri
Psikoterapi Seans Sıklığı Neye Göre Belirlenir?
Psikoterapi sürecinde seans sıklığı terapistin çalıştığı yaklaşıma ve terapiye başvuran kişinin ihtiyacına göre belirlenir. Psikoterapi süreci genel olarak haftada bir planlanan görüşmeler şekilde ilerlemektedir. Bazı yaklaşımlarda bu sıklık haftada iki veya üç olarak artarken bazı yaklaşımlarda ise iki haftada bir gibi sıklıklarla azalabilir.
Psikoterapi Süresini Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Psikoterapi süresini etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Danışanın başvurduğu problemin türü ve şiddeti, terapi sürecindeki ihtiyaçları, psikoterapi türü, terapistin yaklaşımı ve terapi hedefleri bunlardan bazılarıdır.
Problemin Türü ve Şiddeti
Danışanın terapi sürecinde çalışmak istediği zorlanmaların türü ve şiddeti psikoterapi süresini etkileyen faktörlerden biridir. Terapi sürecinde kişi hafif düzeyde kaygı, stres, karar verme gibi zorlanmalar için kısa süreli terapi desteği alabilir. Bunun yanında kronik depresyon, geçmiş travmalar, bağımlılık, kişilik bozuklukları gibi uzun süreli zorlanmalar için ise uzun süreli terapi desteği almaya ihtiyaç duyabilir.
Danışanın İhtiyaçları
Danışanın ihtiyaçları, nasıl bir psikolojik zorlanmayla geldiği terapi sürecinin amaçlarını oluşturur. Terapi süreci bu ihtiyaçlar doğrultusunda yapılandırılır. Örneğin kişinin ihtiyacı sınav kaygısı konusunda çalışmak ise kısa süreli bir terapi süreci destekleyici olabilir. Geçmiş travmatik yaşantılarını çalışmak istiyor ise uzun süreli bir terapi süreci gerekli olabilir. Danışanın ihtiyaçları süreç boyunca değişebilir.
Danışanın Motivasyonu ve Katılımı
Danışanın terapi sürecine dair motivasyonu ve katılımı süreç içerisinde önemli bir faktördür. Terapötik ittifakın kurulması, terapist ve danışan ilişkisinin sağlanması da danışanın motivasyonu ve katılımına katkıda bulunur. Danışanın korkusu, kaygısı ve direnciyle kimi zaman motivasyonu ve katılımı kısıtlanabilir. Bu tepkiler kişinin ilk defa böyle bir etkileşim türü deneyimlemesiyle ve gelişen bu terapötik ittifakın bilinmez doğasıyla ilişkili olabilir. İlişki geliştikçe güven, emniyet ve anlayışın gelişmesiyle danışanın motivasyonu ve katılımı da artabilir.
Psikoterapi Türü
Kullanılan psikoterapi türleri terapi süresini etkilemektedir. Örneğin Bilişsel Davranışçı Terapi Yöntemleri kısa süreli planlanabilirken, Psikodinamik Terapi, Şema Terapi gibi yöntemler uzun süreli planlanmaktadır. Bu yöntemler danışanın ihtiyacına ve terapistin çalışma şekline göre belirlenmektedir.
Terapist Yaklaşımı
Terapistin yaklaşımı terapi sürecinin etkililiğini arttırmak için önemlidir. Bu yaklaşımın empatik anlayış, saygı ve olumlu bakış, samimiyet ve tutarlılık, somutluk, sıcaklık ve doğrudanlık barındırması beklenir.
Terapi Hedefleri
Terapi hedefleri terapist ve danışanın iş birliği ile terapi sürecinin başında belirlenir. Bu süreçte danışanın önceliklerine göre somut ve ölçülebilir hedefler belirlenir. Terapi süreci ilerledikçe bu hedefler değişebilir. Süreç boyunca hedeflerle ilgili konuşulabilir ve güncellenebilir.
Psikoterapinin Farklı Türleri ve Süreleri Nasıldır?
Psikoterapinin farklı türleri bulunmaktadır. Bunlardan bazıları aşağıda ele alınmıştır.
Bilişsel Davranışçı Terapi, kısa süreli planlanabilen bir terapi yöntemidir. Duygu, düşünce ve davranış ilişkisine, kişinin temel inançlarına odaklanır. Çalışma alanları genel olarak kaygı, obsesyonlar, fobiler, panik bozukluk, depresyon olmaktadır.
Psikodinamik Terapi, uzun süreli planlanan bir terapi yöntemidir. Bilinçdışı süreçlere, içsel çatışmalara, çocukluk yaşantılarına odaklanır. Genel olarak iç görü geliştirmek, kişilik yapması, ilişkisel sorunlar gibi çalışma alanları vardır.
Şema Terapi, uzun süreli planlanan ve erken dönem oluşan şemalar ve baş etme yöntemlerine odaklanan bir terapi yöntemidir. Genel olarak kişilik bozuklukları, bağlanma sorunları gibi çalışma alanları vardır.
Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapiler, kısa süreli planlanan, çözüm yollarına odaklanan yöntemlerdir. Genel olarak krize müdahale, karar verme süreçleri gibi alanlarda çalışır.
Somatik Deneyimleme, kısa ve uzun süreli planlanabilen beden duyumlarının takibi yoluyla sinir sistemi regülasyonu sağlayan, travma ile çalışan bir yöntemdir. Travma, TSSB, kronik stres ve kaygı, panik bozukluk gibi çalışma alanları vardır.
EMDR, kısa ve uzun süreli planlabilen travmayı işlemek için göz hareketleriyle yeniden yapılandırma ile çalışan bir yöntemdir. Travma, TSSB, fobi gibi çalışma alanları vardır.
Çift ve Aile Terapisi, kısa ve uzun süreli planlanabilir. İletişim ve ilişkisel zorlanmalarla çalışır. Aile içi iletişim, ebeveyn-çocuk sorunları, ilişki sorunları gibi çalışma alanları vardır.
Oyun Terapisi, kısa ve uzun süreli planlanabilir. Çocukların oyun yoluyla kendilerini ifade etmelerini sağlar. Travma, davranış sorunları, duygusal zorluklar gibi çalışma alanları vardır.
Psikoterapi Ne Kadar Sürede Etki Eder?
Terapi sürecinin etkisi, danışanın sorununun türü ve şekli, çalışılan yöntem, danışanın terapi motivasyonu, terapist ve danışanın ilişkisi ve günlük yaşam koşullarının yarattığı dış koşullar psikoterapi süresine etki etmektedir. Terapi sürecinde ilk seanslar özellikle tanışma ve bağ kurma odaklıdır. Sürecin ortalarında iç görüler oluşmaya başlayıp rahatlamalar görülebilmektedir. Bazı düşünce ve davranış değişimleri olabilmektedir. Süreç derinleştikçe eski örüntülerin kırılması ve değişimin yerleşmesi görülür. Son dönemlerde ise kalıcı dönüşümler görülür. Bilişsel Davranışçı Terapi gibi yöntemlerde bu süreç daha kısa sürelerde görülebilmektedir. Psikodinamik Terapi, Şema Terapisi gibi yöntemlerde ise bu süreç daha uzun vadede deneyimlenmekteyken daha derin yapısal değişimler sağlanabilir.
Psikoterapi Ne Zaman Biter?
Psikoterapi, süreç boyunca planlanan terapi hedeflerine, kişiye, sorunların niteliğine, terapi hedeflerine ve terapi türüne göre sonlandırılmaktadır. Terapi hedeflerine ulaşılmış olması, danışanın sonlandırmaya hazır olması ve uygulanan terapi türü önemli etkenlerdir. İlerleme durduysa, terapist – danışan ilişkisinde zorlanmalar varsa bunlar konuşulur, terapötik ittifak sağlanmaya çalışılır ve yeni yöntemler denenebilir. Böyle bir noktada ilerleme sağlanamıyorsa terapi süreci sonlandırılabilir. Terapi planlı bir şekilde, danışanla birlikte değerlendirilirek sonlandırılır.
Psikoterapi ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Terapi sürecinde psikoloğa genel olarak haftada bir şekilde gidilir. Bazı terapi yöntemlerinde bu süre hafta iki veya üç şeklinde azalırken bazı terapi yöntemlerinde ise iki haftada bir şeklinde artabilmektedir.
Psikoterapi düzenli olarak, genellikle haftada bir şekilde ilerler. Bazı terapi yöntemlerine göre bu sıklık artabilir veya azalabilir.
Bu süre kişinin terapi sürecinde ele almak istediği zorlanmalara göre değişmektedir.
Psikoterapi seansları psikoterapistin yönelimine göre farklılıklar gösterse de ortalama 45-50 dakika civarında olmaktadır.
Terapist ve danışanın işlevli bir şekilde terapi seansını tamamlayabilmesi için terapi süreci 50 dakika sürmektedir. Bu süre terapiye odaklanmayı ve aynı zamanda derinleşmeyi sağlar. Aynı zamanda terapi seansında bir çerçeve ve sınır oluşturur. Bu da güvenli ve tahmin edilebilir bir ortam oluşturur.
Psikoterapi süreci dört farklı aşamada ele alınabilir.
Birinci aşama “ilişki gelişimi” olarak ele alabiliriz. Bu aşamada danışan ve terapistin ilişkisinin kurulur, bilgi alınır, hedeflerin belirlenir ve terapi çerçevesi çizilir.
İkinci aşamayı “genişletilmiş keşif” olarak ele alabiliriz, ilk aşamanın üzerine kurulur. Seçilen teknikler, teorik yaklaşımlar ve stratejiler ile danışanın duygusal, bilişsel ve bedensel dinamikleri, problem parametreleri, daha önce denenmiş problem çözme becerileri, karar verme becerileri keşfedilir ve terapi amaçları tekrar değerlendirilir.
Üçüncü aşama “problem çözme” olarak ele alınabilir. Terapistin değişimin gelişimi için güvenli bir ortam sağlamak, uygulamak, kolaylaştırmak, bilgilendirmek için orada olması beklenir. Danışanların yeniden değerlendirme, duygusal, bilişsel ve bedensel dinamikler, yeni davranışları deneme ve hedeflere ulaşmayan davranışlardan uzaklaşmak gibi deneyimlerine odaklanılır.
Dördüncü aşama ise sonlandırma ve takip aşamasıdır. Bu aşama, terapist ve danışan ilişkisinin kapanış aşamasıdır ve ilgili tüm kişiler tarafından iş birliğiyle belirlenir. Takip yöntemleri ve prosedürleri son görüşmeden önce belirlenir.
Psikolojik zorlanmalar yaşayan kişiler terapi alabilir. Bunun yanında terapi süreci duygusal, bilişsel, ilişkisel alanlarda kendilerini tanımak, anlamak, farkındalık kazanmak ve geliştirmek isteyen kişiler için de bir alan sağlar. Özellikle kişiler günlük işlevselliklerinde zorluk, yoğun duygu zorlukları, travmatik deneyimler, zorlayıcı kayıp deneyimleri, ilişki sorunları, davranışsal zorluklar, kendilik ve kimlik arayışları, ani yaşam değişimleri ve stres yaşıyorlarsa psikoterapi özellikle önerilir.
Terapi sürecinin başında belirlenen ve süreç boyunca güncellenen terapi hedeflerine ulaşıldığında psikoterapi süreci sonlandırılır.
Bu konuda net bir seans sayısı veya süre belirtmek mümkün değildir. Terapistin çalıştığı yöntem, kişinin anksiyete problemini oluşturan etkenler, anksiyete düzeyi, türü veya terapiye verdiği yanıt, terapist ve danışan arasındaki bağ gibi birçok etkenle beraber bu süre değişkenlik gösterebilir. Aynı zamanda depresyon, travma, obsesif düşünceler gibi anksiyeteye etki eden başka etkenler varsa süreç daha uzun olabilir.
