Kişi dingin veya kaygılıyken aniden başlayan ve birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku ve iç sıkıntısı deneyimidir. Panik atak endişenin doruk noktasıdır.
Panik Atak Nedir?
Bedensel olarak yoğun uyarılma ve/ veya bilişsel düzeyde aşırı endişe ile kendini gösteren atak ortalama 10 ila 30 dakika arası sürer ve ardından kendiliğinden geçer. Semptomlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Terleme; titreme, ateş basması veya üşüme; çarpıntı; nefes darlığı ya da nefesin tıkanıyor gibi olması; göğüs ağrısı; karın ağrısı veya bulantı; baş dönmesi, sersemlik ve bayılacak gibi hissetme; vücutta uyuşma veya karıncalanma; kontrolü kaybetme veya çıldırma korkusu; ölüm korkusu; kendine yabancılaşma veya bulunduğu ortama yabancılaşma belirtilerinden en az dördünün varlığı yaşanılan durumun panik atak olduğuna işaret eder.
Panik Atak Nedenleri Nelerdir?
Anksiyetenin evrimsel süreçte asıl işlevi insanın tehlikeleri farkına varması ve sempatik sinir sistemini uyararak kişinin kendini korumasını sağlamaktır. Sempatik sinir sistemi vücudun “kaç veya savaş” tepkilerinden sorumludur; bedende enerji tüketimini uyarır, solunumun hızlanması, kan basıncının artması ve nabzın hızlanması ve kaslarda gerginlik tehlike anında vücudun kendini korumak için aksiyon almasına yardımcı fizyolojik değişikliklerdir.
Sorun ortada gerçek bir tehdit olmadığında da bedensel ve bilişsel olarak bu alarmın devreye girmesi, sempatik sinir sisteminin aktive olması ile kendini gösterir, bu duruma panik atak denir.
Panik bozukluğun biyolojik kökenlerine baktığımızda genetik yatkınlığın etkili olduğunu görmekteyiz. Psikolojik kökenleri için ise aşırı kaygı verici bir aile ortamı, evhamlı ebeveynler ve gelişim çağında ebeveynlerin aşırı korumacı tutumuyla büyümek önemli bir yere sahiptir.
Şemalar kişinin hayatı ve kendini algılama şeklinde belirleyici rol oynayan temel inanç kalıplarıdır. Panik atak şema Terapi perspektifinden değerlendirildiğinde dayanıksızlık ve karamsarlık şemaları ile ilişkili bulunmuştur. Dayanıksızlık şeması temelde dünyanın tehlikelerde dolu bir yer olduğu, her an bir felaket olabileceği ve kişinin bu felaketler karşısında dayanıksız olduğu, altından kalkamayacağı, başa çıkamayacağı inancını barındırır. Karamsarlık şeması ise her an kötü bir şey olacağı, her şeyin kötüye gideceği inancıdır. Savunmasızlık, çaresizlik, ne yapacağını bilememe hali olası problemlerin olduğundan daha büyük algılanmasına neden olur. Endişe verici düşüncelerin temelinde evham ve vicdan önemli bir yere sahiptir. Evham içeren düşüncelerde sıklıkla felaketleştirme yapılır. Bir olayın sonunda olabilecek en kötü ihtimallerin gerçekleşeceğine inanılır ve hatta bu senaryoların imgesi göz önüne gelebilir. Vicdan ise başkalarına yönelik davranışlarda aşırı hassas bir adalet anlayışını içerir. Birine zarar verdim mi? Verecek miyim? Adil olmayan şekilde mi davrandım? Cümlelerini buna örnek gösterebiliriz.
Panik Atak Tanısı Nasıl Konulur?
Panik atak başlı başına bir bozukluk değildir birçok ruhsal bozuklukta eşlik edebilen bir endişe atağıdır,dolayısıyla panik atak tanısı konulamaz.
Geçirilen panik atak ardından gelecek zamanlarda olabilecek ataklara dair yoğun endişe panik bozukluğun işaretidir.
Panik bozukluk tanısının kriterlerine bakıldığında:
Tekrarlayan panik ataklar geçirmek;
Ataklardan sonra başka panik ataklar geçireceğinden endişe etme (beklenti anksiyetesi) ve bunların sonucunda denetimi kaybetme, kalp krizi geçirme, aklını kaçırma ve ölmeye dair sürekli bir kaygı içinde olmak;
Ataklardan kaçınmak için önlem davranışlar geliştirmek (evden çıkmama, nabzı hızlandıran aktivitelerden kaçınma, toplu taşıma kullanmama vs.) panik bozukluğun belirtilerindendir.
Panik Atak Tedavisi Nasıl Olur?
İlk olarak bedensel duyumlar için (nefes alıp vermede zorlanma, kalp çarpıntısı vs.) fizyolojik bir hastalığa dayanıp dayanmadığına emin olmak adına gerekli tahlil ve tetkiklerin yapılması önem arz eder. Fizyolojik rahatsızlıkları elimine ettikten sonra takibi yapan hekim genellikle bu aşamada psikolojik bir rahatsızlığa dayandığını netleştirir.
Psikoterapi ve gerekli hallerde psikiyatri takibi ile tedavi sürecine başlanır.
Fizyolojik tepkilere dair bilgi edinmek ve panik atağı tanımak önemlidir. Atak esnasında nefes darlığı gibi bir duyumun gelişmesi yüzeysel ve hızlı nefes almaya yöneltebilir. Hızlı ve yüzeysel nefes nabzın hızlanması, çarpıntı, baş dönmesi ve yeterli oksijen alamama gibi bedensel duyumlarla sonuçlanır. Bu sebeple fizyolojik tepkileri olabildiğince yatıştırmayı öğrenmek tedavide önemli bir yere sahiptir.
Aynı zamanda böylesine hassas bir alarm sistemine sahip olmanın nedenlerini anlamak kendini keşif sürecinin bir parçasıdır.
Yüksek tehdit algısına sahipken iyimser olmaya, esneklik tanımaya veya akışa bırakmaya izin vermek olayların felaketle sonuçlanacağını düşündürebilir. Dayanıksızlık şeması hakkında bilgilenmek, gerçeği yanlı ve felaketleştirerek eğip bükmeye sebep olan bakış açısının farkına varmak, içinde olunan durumları yeniden değerlendirmek konusunda yardımcı olabilir. Dayanıksızlık şemasının kişinin hayatı üstünde etkisini azaltmak, zorluklarla başa çıkabileceğine dair inancını geliştirmesine ve endişenin artmamasına katkı sağlar böylece atak yaşanmasına engel olur.
Gerçekliği yeniden değerlendirirken korkulan olayların sahiden başımıza gelme olasılığını sorgulamak faydalı olabilir. Bununla birlikte endişelenilen konu hakkında bilgi sahibi olan kişilerin yorumlarını dikkate almak ve çevremizdekilerin o konuya dair kaygı düzeylerini göz önünde bulundurmak kendi değerlendirmemizin abartılmış tehdit algısıyla mı yoksa sahiden bir tehdidin varlığıyla mı ilgili olduğunu anlamamıza yardımcı olur.
Panik Atak Sık Sorulan Sorular
Gereken adımlar istikrarlı şekilde atıldığında panik bozukluk tedavi edilebilir.
Sakin bir ortama geçip panik atak hakkında önceden edindiğiniz bilgileri hatırlamak (panik atağın döngüsü, doktorunuzun solunum ve kalp ile ilgili bir problem olmadığını ifade etmesi, en fazla 30-40 dk süreceği vb. gibi)
Nefesi olabildiğince yavaş vererek 1 dakikada yaklaşık 6 nefese yer vermek,
Odağınızı bedensel duyumlarınızdan uzaklaştırıp o esnada bulunduğunuz yerdeki renklere veya bir nesneye kaydırmak panik atak esnasında yapabileceğiniz şeylerdendir.
Panik Atak endişenin, kaygının çok yoğunlaştığı zamanlarda bedenimizin verdiği reaksiyondur. Mizaç ve erken yaşam deneyimleri kişinin hayatında kaygının hakim olduğu bir iklim yaratabilir. Panik atak ise bu iklimde oluşan, durumdan duruma değişkenlik gösterebilen bir doğa olayı gibi düşünülebilir. Stres ve kaygıyı yönetmeyi öğrenmek atakların ortaya çıkacağı koşulları da ortadan kaldırmak anlamına gelir.
Endişe verici düşünceler ve inançlara dair daha çok bilgi sahibi olmak için kitaplardan faydalanılabilir.
-Hayatı Yeniden Keşfedin (Janet S. Klosko ve Jeffrey E. Young)
-Eyvah! Kötü Bir Şey Olacak: Endişe Kıskacı: Evham ve Vicdan (H. Alp Karaosmanoglu)
Panik atağı önlemek adına atılan bazı adımlar aksine panik bozukluğun sürmesine neden olabilir. Panik atakla ilişkilendirilen bedensel duyumlara karşı dikkat kesilmek, panik atağı çağrıştıran durum ve yerlerden kaçınmak (toplu taşıma kullanmama, kalabalığa girmeme, spor yapmama vb.) veya başka güvenlik sağlayıcı davranışlar geliştirmek (yanında kalp ilacı taşıma, sürekli tansiyonu ölçme vb.) kısa vadede ataklara karşı güvende hissettirebilir ve yanıltıcı bir kontrol duygusu verebilir ancak uzun vadede kişinin hayatının kısıtlanmasına ve kaygının beslenmesine yol açar.
Sakin bir yere geçmesine yardımcı olup endişesini taşıdığı konularda empatik bir yaklaşımla gerçekçi geri bildirimler verilebilir. Örneğin nefes alamadığını düşünüyorsa alabildiğini hatırlatmak, kalp krizi geçirdiğinden endişe ediyorsa gittiği doktor kontrolünde bir kalp rahatsızlığının çıkmadığını hatırlatmak, nefesini yavaşlatmaya yardımcı olmak gibi.
Atak geçtikten sonra tedavi için gerekli yerlere başvurma konusunda cesaretlendirilebilir.
