Bu yazıda Seans Destek Projesi Uzmanlarımızdan Ümmü Nur Günlü sizlere fobi tiplerini ve fobileri bilişsel davranışçı terapi ekolü bakış açısıyla ele alıyor.
Fobi Korku Mudur?
Herkesin hayatında zaman zaman korku duyduğu bir şeyler vardır. Korku, tehlike ve belirsizlik gibi zorlu durumlara karşı tepki vermemizi kolaylaştırır. Ancak her korku duyduğumuz şeyin fobimiz olduğunu söyleyemeyiz. Bu noktada fobiyi korkudan ayıran en temel özellik, gerçekçi olmayan bir tehtide karşı duyulan aşırı yoğun ve uygunsuz bir korku olmasıdır.
Fobiler, bireyin hayat kalitesini ve işlevselliğini oldukça yüksek seviyede etkiler.
Fobinin Alt Tipleri
- Hayvan Tipi Fobiler: En yaygın özgül fobilerden biridir. Kişi hayvanlar, kuşlar, böcekler, kedi, köpek gibi hayvanlara karşı yoğun korku yaşar.
- Durumsal Tipte Fobiler: Korkunun özgül bir durumla ortaya çıkmasıdır. Örneğin; Toplu taşıma araçlarında bulunma, tüneller, köprüler, asansörler, uçak, gemi, araba ya da kapalı mekanlar.
- Kan-enjeksiyon-yara tipi fobiler: Kan, yara, enjeksiyon ya da invaziv tıbbi girişimlerde duyulan yoğun korku ile kişi çoğu zaman bayılma tepkisi verebilir.
- Doğal Çevre Tipi Fobiler: Yükseklik, şimşek, fırtına, su, karanlık, gök gürültüsü gibi çevresel durumlar.
- Sosyal Fobi: Bireyin diğer insanlarla aynı ortamda bulunması ve ilişki kurması gereken yerlerde ortaya çıkar. Örneğin, işyeri, okul, toplu taşıma araçları, avm, toplantı, parti vb. gibi. Kişi bu tür kalabalık sosyal ortamlardan kaçınır ve yoğun kaygı duyar.
- Diğer Fobiler : Tıkanıp boğulma, soluk kesilmesi, kusma, hastalığa yakalanma, belirli bir kostüm, kahraman
Fobilerin Bilişsel Davranışçı Terapi Modeli İle Tedavisi
Fobilerin tedavisinde en etkili terapi yöntemlerinden birisi Bilişsel Davranışçı Terapi’dir. BDT ile tedavi sürecinde, uzman öncelikle bireyin bilişsel olarak korkuya ve algıladığı tehdite yönelik daha gerçekçi ve doğru değerlendirmeler yapması ile olayları yorumlama biçimini değiştirmeyi amaçlar. Kişinin fobi geliştirdiği duruma uzman özel aşamalı olarak maruz bırakma ve üstüne gitme egzersizleri önerir. Böylece korkuya toleransının artması ve zamanla hissedilen korkunun yoğunluğunun azalması sağlanır. Bu davranışçı egzersizler, kişiye korktuğu ve kaçındığı durumun beklediği gibi sonuçlanmadığını gösterir. Bu sayede buna dair baş etme becerisinin sandığından daha yüksek olduğunu gözlemlenmesini sağlar. Örneğin psikolog, kedi fobisi olan kişi ile aşamalı olarak kedi görselleri, kedi konulu bir film izleme gibi egzersizleri önerir. Ardından, terapistin kontrolüyle aşamalı olarak kişiye kedili ortamda bulunma, kediye yaklaşmak ve kediye dokunmak gibi teknikler uygulanmaktadır.
Tehdit hissedilen durumlara dair düşüncelerinde zamanla değişim olması ile yoğun fiziksel belirtiler de azalır. Aynı zamanda gevşeme ve nefes egzersizleri öğretilerek, ortaya çıkan yoğun kaygıyla baş etmesi sağlanır. Sürecin tamamlanması ile bireyin korku duyduğu ve kaçınma davranışlarının yerini işlevsel davranışlar ve düşünceler alır. Kişi kalıcı bir iyilik hali sağlayabilir.
